Voorbeeld van een mogelijke uitvoering. Nabij Leuvehoofd.

Warmtesculptuur

Een warme ontmoetingsplaats.
Rotterdam, 2014

Voorstel voor een O&O-bijdrage, CBK Rotterdam

Een sculptuur in de stad, aangesloten op de stadsverwarming, waarmee (rest)warmte zichtbaar gemaakt wordt.

Een sculptuur die door het uitstralen van warmte mensen óók nog eens samenbrengt. Het publiek kan erop zitten, liggen en spelen.

De sculptuur kan bestaan uit hergebruikte onderdelen uit de procesindustrie.

De wens om kunst een medium te laten zijn waarmee mensen en elkaars gedachtegoed met elkaar in contact worden gebracht, leeft al tijden binnen de kunst- en cultuurwereld. Dit plan is de fysieke vertaling daarvan.

Onderzoeksplan

De komende maanden ga ik mij verdiepen in het onderzoek naar en de ontwikkeling van interactieve sculpturen.

Het Warmtesculptuur maakt gebruik van restwarmte uit de Rotterdamse haven. Komende winter zal ik onderzoek doen naar vormen, mogelijkheden, materialen en locaties om de sculptuur de daaropvolgende winter werkend te krijgen.

Bij het onderzoek komen de volgende vragen aan bod:

– Moet het één beeld zijn? Of kan het een route zijn?

– Krijgt het een vaste vorm? Of is het veranderlijk?

– Welke vorm past het best? Een klassieke radiatorvorm? Een kristalvorm? Een muur zoals we die kennen uit tropische zwembaden, een zogenaamde ‘knuffelmuur’? 
De wens om kunst een medium te laten zijn om mensen en elkaars gedachtengoed met elkaar te verbinden leeft al tijden binnen de kunst-en cultuurwereld. Mijn plan levert een idee voor de fysieke vertaling daarvan. Namenlijk in de vorm van een warme ontmoetingsplaats. Een warmtesculptuur.

Een interactieve sculptuur dat warmte uitstraalt en op die manier mensen trekt. Aangesloten op de stadsverwarming heeft het een constante temperatuur. De NOS had onlangs een item over restwarmte uit de haven. Plannen daarvoor zijn volop in ontwikkeling. Bron: NOS, 27 oktober 2014 — Binnenkort verwarming uit haven Rotterdam?

Maatschappelijke relevantie

De eerste grote vraag die bij dit onderzoek opduikt is natuurlijk: zal het kunstwerk straks niet worden ‘bemand’ door daklozen die door de stad zwerven, op zoek naar een warme slaapplaats? Is dat wenselijk voor een stad die vooral wil uitstralen dat het haar voortvarend gaat?

In een tijd waarin veel mensen zich in de kou gezet voelen en de kans bestaat dat dat er alleen maar meer zullen worden, gezien de huidige economische situatie, is het juist belangrijk dat de kunst zich toont op een medemenselijke manier en debat aanwakkert.

Dit voorstel speelt dus op frivole wijze in op een aantal actuele zaken. (En frivoliteit, u weet dat vast, is een noodzaak.)

– Maakt het energievraagstuk van de restwarmte zichtbaar.
– Brengt mensen bij elkaar.
– Verlevendigt de stad.
– De sculptuur is niet langer een passief ‘ding’, maar straalt actief warmte uit.

De mens heeft behoefte aan warmte.

Reactie vanuit de energiesector

Voor dit onderzoek zocht ik contact met Teus van Eck, onafhankelijk energieadviseur, die mijn voorstel vervolgens onder de aandacht bracht van energieleveranciers en andere betrokkenen. (Restjes warmte rondpompen — De Ingenieur, 20 januari 2012)

Hieronder zijn hand-out uit 2014.

“Hand-out onlangs door Teus van Eck uitgedeeld op een bijeenkomst voor energieleveranciers en andere betrokkenen (http://teusvaneck.nl/)Aan mensen en partijen die betrokken zijn bij collectieve warmte leveringsprojecten, niet zijnde blokverwarming met eigen ketels.

Eindelijk krijgt Nederland door dat warmte de grootste post in onze energievraag is, zie ook onderstaande tabel.

Daarom wil minister Kamp terecht nu meer prioriteit geven aan verduurzaming en beperking van de warmtevraag. Het grootste aandeel van de warmtevraag is warm water voor verwarming en warm tapwater. De eerste stap zou moeten zijn energiebesparing middels goede isolatie en ventilatie met warmteterugwinning, bewust gebruik, water besparend sanitair en goed beheer/(in)regeling. De resterende warmtevraag moet vervolgens zo duurzaam mogelijk worden ingevuld. Hiervoor zijn diverse alternatieven beschikbaar zoals restwarmte in de ruimste zin, geothermie, warmtepompen, biomassa en de zon. Collectieve systemen kunnen daarin een belangrijke rol spelen maar hebben al dan niet terecht een imagoprobleem. Dit betreft o.a.:

· Er is geen keuzevrijheid voor de afnemers.

· Onduidelijkheid over het duurzaamheidsgehalte en de continuïteit van warmtebronnen.

· Het wordt vaak nog geassocieerd met rokende schoorsteenpijpen.

· Gewoon individuele gasketels lijken vaak goedkoper.

· Wie betaalt de verduurzamingskosten?

· De implementatie van de Warmtewet blijkt moeilijk te zijn.

· In tegenstelling tot bijv. zon-PV kun je het niet zien.

· De totale keten is niet transparant.

Imagoverbetering zou dan ook de eerste prioriteit moeten zijn maar hoe pak je dat aan?

Naar aanleiding van een interview van mij bij Niewsshow radio 1 over restwarmte ben ik benadert door een Rotterdamse kunstenaar. Voor zijn idee zie de bijlage. Dit voorstel zou bijv. uitgevoerd kunnen worden op een plaats waar restwarmte wordt geleverd en waar een echt ontmoetingspunt is. Gezien actuele ontwikkelingen lijken hiervoor Rotterdam, Amsterdam, Purmerend, Nijmegen of Arnhem de meest logische plaatsen te zijn. De uitwerking waar mogelijk wel koppelen aan een totale imagoverbeteringscampagne.



Wie pakt dit op?”

Naschrift, november 2026

De aanvraag voor een O&O-bijdrage werd door CBK Rotterdam afgewezen.

Het Warmtesculptuur is niet gerealiseerd.