“Every man is the lord of a realm beside which the earthly empire of the Czar is but a petty state, a hummock left by the ice.” - On The Duty Of Civil Disobedience - Henry David Thoreau
"Denken, immer wieder denken. Es ist die menschliche Verantwortung die Dinge immer neu zu denken" - Ulrike Guerot
What if the solutions to Europe’s most pressing problems lie not in politics or diplomacy, but in art and culture? - New York Times over Recreating Europa, juni 2016, De Balie.
Voorstel om demonstreren op te nemen op de lijst Immaterieel Europees Cultureel Erfgoed.
We moeten niet raar opkijken wanneer in de toekomst ook robots het recht op demonstreren zullen opeisen. Áls ze dat doen, dan komen we er nog goed vanaf.
Culturele verschillen zijn als taalverschillen: lastig vanwege het besef dat het communiceren moeilijker maakt maar tegelijkertijd onderdeel van een identiteit die zorgvuldig wordt bewaakt en gecultiveerd. Een bevriende taalwetenschapper verhaalde ooit van onderzoekers die afreisden naar ik meen India, om de laatste twee mensen te ontmoeten die een bepaalde taal nog spraken. Het leek mij een welhaast onmogelijke taak om zonder tolk deze opdracht te voltooien. Het resultaat van het onderzoek zou hooguit een indruk geven van hoe de taal klonk en een interpretatie zijn van wat de onderzoekers dáchten dat de woorden en klanken zouden kunnen betekenen. Om tot volledigheid te komen, en zo de taal te kunnen preserveren voor het nageslacht, zou men een gesprek moeten voeren waarin álle in de taal voorkomende woorden zouden worden genoemd, inclusief hun dubbele betekenissen plus de verschillende intonaties. De twee bijna-uitgestorven-taal sprekende mensen waren beiden vrouw en daarbij ook al op hoge leeftijd wat de operatie niet eenvoudiger maakte; kans op nageslacht was er niet meer. De tijd drong.
Het lijkt mij een mooie metafoor. Want zo ongeveer is ook de werking van cultuur. Het is volledig eigen voor de eigene en volstrekt vreemd voor de vreemde. Het kan buitengewoon prettig zijn om in het buitenland ineens je moedertaal te horen maar soms wil je het liefst ongemerkt door een luik in de vloer kunnen verdwijnen.
M.a.w.: soms wil je aan een cultuur kunnen ontsnappen maar ontkom je er niet aan, soms wil je jezelf een andere cultuur eigen maken maar lijkt iedere poging daartoe bij voorbaat gedoemd om te mislukken.
Ik ben mij bewust van deze dualiteit. Een belangrijk aspect van dit voorstel is dan ook het vinden van wat ons als mens met elkaar verbindt, buiten de verschillen en alle in- en exclusiviteiten die daarmee samenhangen om. Daar waar de Culturele Erfgoedlijst met name de rijkdom aan culturele diversiteit onderstreept die Europa heeft gemaakt tot wat het is, benadrukt dit voorstel een fundamentele verworvenheid van juist al die verschillende culturen tezamen.
De roep om een herdefiniëring van de democratie wordt steeds groter. Het aantal protesten neemt toe. Omdat ik als kunstenaar niet langs de zijlijn kan en wil staan maar een bijdrage wil leveren aan de her-ijking van de democratie grijp ik terug op de essentie van moderne democratie: dat ideeën gedragen moeten worden door een meerderheid in de maatschappij. Waar aan mensen een instrumentarium geboden wordt om iets met hun ideeën en die van gelijkgestemden te kunnen doen. Liefst ook dat instrumentarium effectief ingezet zien: het initiatiefrecht. Een andere drijfveer achter dit idee is om tot mensen te laten doordringen dat de domeinen kunst en wetenschap nou juist wél begaan zijn met hun lot en omstandigheden. Het gaat om het creeëren van een ‘level of togetherness’, zoals Slawomir Sierakowski het zo mooi verwoordde tijdens een debat met Jonas Staal. (De Balie 2016).
U vormt, in mijn ogen, een belangrijke onderdeel van dit instrumentarium; prominente denkers en doeners die kunnen fungeren als vliegwiel om mensen en zaken in beweging te zetten. Daarbij geholpen door zowel de kunst – niet ‘wat is’, maar ‘wat kan zijn’ – alsook door vooruitstrevende, positieve krachten uit ‘het volk’ dat de moed heeft en de moeite neemt voor zekere waarden en achter bepaalde ideeën te staan. De materie is complex en een oplossing lijkt vooralsnog niet nabij maar velen zijn zich bewust van de urgentie en houden zich actief bezig met een transformatie en de vraag hoe die te bewerkstelligen. Misschien is dit dan een kleine bijdrage, het kan, mij dunkt wel een belangrijke bijdrage zijn. Een sterk symbolisch signaal. In een door iedereen te begrijpen taal.
Dus de demonstratie opnemen op de lijst van cultureel erfgoed; ik kan eigenlijk geen argument bedenken om dat niét te doen. Het is de basis van onze “Shared European Cultural Identity”. Het sluit niemand uit.
“We need a new myth, a new thing that defines us.” Aldus Ray Yeates, Dublin’s city arts officer, tijdens het debat #Recreating Europe. De demonstratie als immaterieel cultureel erfgoed bestempelen benadrukt enerzijds dat de Europese landen die politiek aangesloten zijn bij de Unie het middel serieus nemen en er de urgentie van inzien, anderzijds impliceert het dat we er als samenleving voor moeten waken dit middel alleen nog maar te zien als onderdeel van een geschiedenis die zijn langste tijd gehad heeft. Demonstreren opnemen op de lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed klinkt daarbij bijna als laatste waarschuwing: de volgende stap kan zomaar het museum zijn. De plaats waar veel mensen heen gaan om te kijken naar een ander leven. Dat wat ooit ‘was’.
Met in het vooruitzicht het ‘Jaar van het Europees Cultureel Erfgoed’, in 2018, en naar het zich laat aanzien een zeer turbulent 2017 vol demonstraties voor de boeg, lijkt mij dit bij uitstek de gelegenheid een statement te maken vanuit de domeinen kunst en wetenschap. Aan die twee domeinen de taak die rol op zich te nemen, door te denken in en te wijzen op mogelijkheden. Vanuit de bescheiden positie die ik inneem ben ik op zoek naar mensen die hierbij iets kunnen betekenen. Door de basis van het Europees gedachtengoed, - De Democratie - op een voetstuk te plaatsen.
Mijn vraag aan u is: wat zijn uw gedachten bij dit voorstel?
Ik kijk uit naar uw reactie.